Sẵn sàng đọc
Khi những cơn mưa đầu mùa trút xuống, gột rửa đi lớp bụi mờ của năm cũ và khoác lên đại ngàn một màu xanh non mỡ màng, đó cũng là lúc đồng bào vùng cao chuẩn bị bước vào lễ hội H’tend của người Hơre. Đây là ngày Tết đầu năm thiêng liêng, ấm áp nghĩa tình của tộc người cư trú lâu đời tại vùng trường sơn Tây Nguyên. Theo nông lịch truyền thống của người Hơre, khoảng thời gian chuyển giao này tương ứng với tháng 2, tháng 3 âm lịch của người Kinh. H’tend không chỉ đơn thuần là một cột mốc thời gian, mà còn là sợi dây tâm linh thiêng liêng kết nối con người với thần linh, thiên nhiên và thắt chặt tình nghĩa cộng đồng sau một năm lao động vất vả.
Ý nghĩa tâm linh và cách chọn ngày độc đáo trong lễ hội H’tend
Trong tâm thức của người Hơre, vạn vật đều có linh hồn. Từ ngọn núi, dòng sông cho đến xó bếp, chuồng trâu đều có các vị thần cai quản. Tên gọi “H’tend” trong ngôn ngữ bản địa mang một ý nghĩa rất đỗi mộc mạc mà trang nghiêm: lễ cúng thần linh và hội vui chơi đầu năm, đầu mùa. Đây là dịp để đồng bào tạ ơn các vị thần đã che chở cho bản làng suốt một năm qua, đồng thời cầu xin mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, người người khỏe mạnh cho năm mới.
Điểm độc đáo đầu tiên của ngày Tết này nằm ở cách chọn ngày vào hội. Không có một ngày cố định chung cho tất cả các làng (plây). Thay vào đó, thời gian khai hội phụ thuộc vào thế giới tâm linh thông qua các nghi thức cổ xưa. Người dân sẽ thực hiện nghi thức bói quẻ giò gà và xin keo âm dương để tìm kiếm sự đồng thuận từ thần linh.
Dưới sự chứng kiến của cả bản làng, padâu (thầy cúng) sẽ là cầu nối đọc các quẻ bói. Sau đó, hội đồng già làng cùng prak lây (chủ làng) sẽ ngồi lại thảo luận, đưa ra quyết định cuối cùng về 3 ngày ăn Tết riêng cho làng mình. Chính sự linh hoạt này đã tạo nên một hiện tượng văn hóa thú vị: suốt cả tháng trời, không khí lễ hội cứ rộn ràng từ làng này sang làng khác. Ngày vui kết thúc ở plây này lại mở ra ở một plây khác, tiếng chiêng trống vang vọng khắp núi rừng như một bản hòa ca không có hồi kết.
Công tác chuẩn bị rộn ràng trước thềm lễ hội H’tend của người Hơre
Để đón chào lễ hội H’tend của người Hơre một cách chu đáo nhất, không khí chuẩn bị tại các bản làng thường được bắt đầu từ nhiều tuần trước đó. Đây là khoảng thời gian thể hiện rõ nét nhất tinh thần gắn kết cộng đồng. Từ những cụ già râu tóc bạc phơ cho đến những đứa trẻ ríu rít tiếng cười, ai nấy đều tự giác gánh vác phần việc của mình với niềm hồ hởi, tôn kính.
Đàn ông, thanh niên trai tráng trong làng chịu trách nhiệm dọn dẹp nguồn nước khơi thông dòng chảy, quét tước đường làng ngõ xóm và dựng cây nêu trước sân chung. Cây nêu được dựng lên không chỉ là biểu tượng của lễ hội mà còn như một chiếc “ăng-ten” tâm linh, dẫn đường cho các vị thần tìm về bản làng. Bên cạnh đó, việc lau chùi và chỉnh sửa cồng chiêng – nhạc cụ linh thiêng của người Hơre – cũng được thực hiện vô cùng cẩn thận bằng nước suối tinh khiết.
Trong khi đó, phụ nữ và các cô sơn nữ khéo léo dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị lương thực, thực phẩm. Họ tỉ mẩn lựa chọn những hạt nếp nương thơm nhất để làm cơm lam, ủ những ché rượu cần (rượu cà rỏ) bằng men lá rừng đặc trưng. Đặc biệt, đây cũng là dịp để các cô gái diện lên mình những bộ váy thổ cẩm rực rỡ sắc màu do chính tay mình dệt suốt nhiều tháng qua. Mỗi đường kim mũi chỉ, mỗi hoa văn trên tà áo đều gửi gắm ước mơ về một tình yêu đôi lứa bền chặt và một cuộc sống no ấm.
Trong trang phục mới, họ nô nức kéo nhau đi chợ phiên, tạo nên khung cảnh sống động giống như chợ phiên ở Luang Prabang.
Hành trình ba ngày Tết H’tend với những nghi thức độc đáo
Dù trước đây Tết H’tend có thể kéo dài cả chục ngày, nhưng ngày nay, để phù hợp với đời sống mới, đồng bào đã rút ngắn thời gian tổ chức xuống còn đúng 3 ngày. Mỗi ngày Tết mang một ý nghĩa và nghi thức riêng biệt, tạo nên một hành trình trải nghiệm văn hóa vô cùng đặc sắc.
Ngày thứ nhất (h’vang h’nim): Thanh tẩy không gian và rước lộc đầu năm
Nghi lễ mở đầu cho ngày Tết thứ nhất diễn ra từ tảng sáng, gọi là h’vang h’nim. Đây là nghi thức dọn dẹp nhà cửa một cách tâm linh, xua đuổi tà ma, những điều không may mắn của năm cũ ra khỏi ranh giới gia đình, đồng thời mở cửa đón rước sinh khí, niềm vui và may mắn vào nhà. Sau khi nhà cửa được làm sạch, các gia đình sẽ tiến hành các lễ cúng kla hoang, chem h’rai, quai xirô quanh bếp lửa hồng ấm áp.
Nội dung của các lễ cúng này hướng về tổ tiên và các vị thần hộ mệnh. Người Hơre tin rằng, trong ba ngày Tết, linh hồn tổ tiên sẽ về ngự trị bên bếp lửa gia đình để ăn Tết cùng con cháu. Lời khấn cầu của gia chủ vang lên rì rầm trong khói hương trầm và mùi thơm của cơm nếp, cầu mong gia đình được che chở trước thiên tai, dịch bệnh và có đủ sức mạnh để chống lại cái xấu, cái ác.
Ngày thứ hai (ta h’reo capơ): Tri ân “bạn của nhà nông” và hội vui bản làng
Tảng sáng ngày thứ hai, không gian yên ắng của núi rừng được đánh thức bởi tiếng gọi trâu (ta h’reo capơ) ngay trước cửa chuồng. Đối với người Hơre, con trâu không chỉ là tài sản lớn nhất, là sức kéo trong sản xuất mà còn là một thành viên thân thiết, một người bạn tri kỷ của gia đình. Nghi lễ cúng trâu mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn của con người đối với loài vật đã đồng hành cùng mình qua bao mùa rẫy.
Chủ nhà sẽ dâng lên tai trâu những lời thì thầm trìu mến, cầu chúc cho trâu luôn mạnh khỏe, tai thính mắt tinh, ăn cỏ ngoan và giúp người cày bừa giỏi. Sau nghi lễ đầy cảm động này, phần hội chính thức bùng nổ. Những ché rượu cần được mở, cơm lam thơm dẻo cùng thịt lợn béo ngậy được bày ra để thiết đãi khách khứa.
Trong tiếng cồng chiêng rộn rã, nam thanh nữ tú bắt đầu trổ tài. Các chàng trai mạnh mẽ thể hiện bản lĩnh qua các trò chơi bắn nỏ, phóng lao, múa gươm hay đánh đàn krâu, b’rót. Các cô gái thì uyển chuyển trong các điệu múa truyền thống, khéo léo mời rượu và hát ca choi, ca lêu đối đáp để bày tỏ tình cảm với chàng trai mình thầm thương trộm nhớ. Cuộc vui cứ thế kéo dài, xuyên qua màn đêm đại ngàn cho đến tận sáng hôm sau.
Để chuyến du lịch thêm trọn vẹn, bạn đừng quên giữ gìn vệ sinh thực phẩm cho cả gia đình.
Ngày thứ ba (ôkroh): Thắt chặt tình thâm qua những lời chúc đại ngàn
Ngày cuối cùng của Tết H’tend được gọi là ôkroh. Đây là ngày của sự hiếu khách và thắt chặt tình nghĩa xóm giềng. Nhà cửa của người Hơre trong ngày này luôn rộng mở đón khách. Những chiếc chiếu hoa đẹp nhất được trải giữa sàn nhà, đặt cạnh ché rượu ngon nhất.
Không phân biệt người trong làng hay khách lạ phương xa, hễ bước chân vào nhà đều nhận được sự đón tiếp nồng hậu. Người ta chúc nhau những lời chúc mộc mạc nhưng chứa đựng triết lý sinh tồn mạnh mẽ của cư dân bản địa: chúc người già sống lâu và dẻo dai như cây kơ nia cổ thụ, chúc con trai lấy được vợ tóc dài đảm đang, chúc con gái lấy được chồng làm ruộng giỏi, và chúc con trẻ lớn nhanh như măng tre, cao hơn cả cha mẹ.
Giá trị nhân văn và sự chuyển biến của lễ hội trong đời sống hiện đại
Dưới góc nhìn văn hóa và tâm lý học cộng đồng, lễ hội H’tend của người Hơre đóng vai trò như một liệu pháp tinh thần vô giá. Sau một năm đối mặt với những nhọc nhằn của thời tiết, của nương rẫy, lễ hội là dịp để mỗi cá nhân giải tỏa áp lực, tái tạo năng lượng tích cực và tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống bên cạnh những người thân yêu.
Sự chuyển đổi từ việc ăn Tết kéo dài cả tháng gây lãng phí trước đây sang việc gói gọn trong 3 ngày như hiện nay là một minh chứng cho sự thích ứng tuyệt vời của đồng bào Hơre với nhịp sống hiện đại. Sự thay đổi này giúp tiết kiệm của cải vật chất, không làm ảnh hưởng đến thời gian lao động sản xuất, nhưng đồng thời vẫn giữ vẹn nguyên những giá trị cốt lõi: lòng biết ơn nguồn cội, sự tôn trọng thiên nhiên và tình yêu thương con người.
Không gian linh thiêng của lễ hội H’tend của người Hơre giờ đây không chỉ là tài sản riêng của đồng bào vùng cao, mà còn trở thành một điểm nhấn du lịch văn hóa độc đáo, thu hút những tâm hồn yêu thích khám phá vẻ đẹp nguyên bản của văn hóa truyền thống Việt Nam.
Cho con hiểu về quá khứ không phải để thuộc lòng ngày tháng — mà để con học cách ứng xử và thấu hiểu cuộc sống. Ba mẹ có thể cùng con khám phá cuốn sử ký này:
![[Tặng Bookmark] Combo Góc nhìn AQ + đa chiều](https://cdn.hstatic.net/products/200001039062/si_u_sale_cu_i_n_m__6__7a5aa817965e41829bbcb944e19cfe2d_grande.png)
