Sẵn sàng đọc
Chùa Nôm cổ kính là chủ đề chính của bài viết này. Giữa lòng đồng bằng Bắc Bộ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km về phía Đông, ẩn mình trong lòng làng Nôm cổ kính thuộc xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, là một viên ngọc tâm linh quý giá: Chùa Nôm. Ngôi đại tự này, với tên gọi khác là Linh Thông Cổ Tự, không chỉ nổi tiếng bởi vẻ đẹp kiến trúc truyền thống mà còn là nơi lưu giữ bộ sưu tập tượng đất cổ độc đáo bậc nhất Việt Nam. Mỗi bước chân đến đây, du khách như lạc vào một không gian khác, nơi thời gian dường như ngưng đọng, để lại những dấu ấn của ngàn năm văn hiến và sự bình yên hiếm có.
Chùa Nôm không chỉ là một địa điểm thờ tự, mà còn là một chứng nhân lịch sử, một bảo tàng sống động về nghệ thuật điêu khắc dân gian và tín ngưỡng Phật giáo. Sự hiện diện của ngôi chùa trong quần thể làng Nôm tạo nên một tổng thể hài hòa, nơi con người, kiến trúc và thiên nhiên giao hòa, kể câu chuyện về một làng quê Việt truyền thống vẫn vẹn nguyên giá trị qua bao thăng trầm của thời gian. Sự hấp dẫn của Chùa Nôm cổ kính không chỉ đến từ những pho tượng mà còn từ chính không gian văn hóa mà nó kiến tạo.
Hồn Làng Việt Ngàn Năm Thức Giấc: Bức Tranh Làng Nôm Cổ Kính
Trước khi đặt chân vào Chùa Nôm, du khách sẽ được chào đón bởi khung cảnh bình dị mà đậm chất thơ của làng Nôm. Đây là một trong số ít những ngôi làng cổ ở Việt Nam còn giữ được gần như nguyên vẹn vẻ đẹp kiến trúc và nếp sống truyền thống. Cổng làng Nôm uy nghi, rêu phong, như một cánh cửa đưa ta trở về quá khứ. Ngay sau cổng là những con đường lát gạch, những nếp nhà mái ngói cổ kính san sát, giếng nước trong veo soi bóng cây đa cổ thụ, và mái đình rêu phong trầm mặc – tất cả tạo nên một bức tranh làng quê thanh bình, gợi nhớ về một Việt Nam xa xưa.
Theo phong tục truyền thống của làng, mỗi khi có khách lạ ghé thăm, người dân thường khuyên họ dừng chân tại Đình Tam Giang để thắp nén hương trầm, cầu mong sự bình an và may mắn. Đình Tam Giang không chỉ là nơi sinh hoạt cộng đồng mà còn là trung tâm tín ngưỡng, nơi thờ Thành hoàng làng, biểu tượng cho sức mạnh và sự gắn kết của cộng đồng. Sau đó, hành trình khám phá tiếp tục qua cây cầu đá bắc qua dòng sông Nguyệt Đức hiền hòa. Cây cầu với 9 nhịp cong cong, được làm từ những phiến đá xanh rêu phong đã hơn 200 năm tuổi, không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là biểu tượng của sự kết nối giữa thế giới trần tục và cõi linh thiêng, dẫn lối đến Chùa Nôm.
Dòng sông Nguyệt Đức uốn lượn quanh làng, cùng với những cây cầu đá cổ kính, ao sen, và hàng tre xanh mướt, tạo nên một không gian thủy mặc hữu tình. Sự hòa quyện giữa kiến trúc cổ xưa và cảnh quan thiên nhiên trong lành không chỉ mang lại cảm giác thư thái mà còn giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị văn hóa và lịch sử mà làng Nôm và Chùa Nôm cổ kính gìn giữ. Đây là một trải nghiệm đa giác quan, từ thị giác với những hình ảnh cổ kính, đến thính giác với tiếng chuông chùa ngân nga, hay khứu giác với mùi hương trầm thoang thoảng, tất cả đều góp phần tạo nên một ấn tượng khó phai.
Bảo Tàng Tượng Đất Độc Đáo: Nghệ Thuật và Niềm Tin Vượt Thời Gian
Điểm nhấn làm nên sự độc đáo và danh tiếng của Chùa Nôm chính là bộ sưu tập 122 pho tượng Phật lớn nhỏ được làm hoàn toàn bằng đất nung. Thuộc thiền phái Lâm Tế, ngôi chùa này tự hào sở hữu một kho tàng nghệ thuật vô giá mà không nơi nào có được. Các pho tượng được đặt rải rác khắp không gian chùa, từ chính điện đến các nhà Tổ, nhà Mẫu, với đủ mọi kích cỡ, từ những pho tượng cao hơn 3 mét uy nghi đến những pho chỉ nhỏ bằng nắm tay, tất cả đều mang một vẻ đẹp riêng biệt và sống động.
Những bức tượng ở Chùa Nôm không chỉ là những tác phẩm điêu khắc mà còn là những câu chuyện kể bằng hình khối về cuộc đời và con đường giác ngộ của Đức Phật, cũng như các vị La Hán, Kim Cương, Bồ Tát. Qua từng cử chỉ, từng nét biểu cảm trên khuôn mặt – từ sự từ bi, tĩnh lặng đến vẻ nghiêm nghị, dũng mãnh – các nghệ nhân xưa đã thổi hồn vào đất, tạo nên những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Các nhà khoa học và nghiên cứu mỹ thuật đánh giá rằng, với những nếp nhăn trên áo, cách tạo hình tổng thể và một số đặc trưng khác trong tạo tác, những bức tượng này tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc Phật giáo Việt Nam thế kỷ 18, một giai đoạn phát triển rực rỡ của nghệ thuật dân gian.
Một điều kỳ diệu khiến Chùa Nôm trở thành huyền thoại chính là khả năng trường tồn của những pho tượng đất qua hàng trăm năm, bất chấp sự khắc nghiệt của thời gian và thiên tai. Truyền thuyết kể rằng, nhiều trận lụt lịch sử đã nhấn chìm cả vùng, nước lũ dâng cao đến nóc chùa, nhưng khi nước rút đi, các pho tượng Phật bằng đất vẫn sừng sững, không hề bị mục nát hay hư hại. Lý giải cho sức sống bền bỉ này, các nhà nghiên cứu cho rằng đó là kết quả của trình độ tạo tác điêu luyện bậc thầy của các nghệ nhân xưa.
Quy trình tạo tác tượng đất cổ ở Chùa Nôm vô cùng công phu và tỉ mỉ. Đầu tiên là khâu dựng cốt bằng gỗ hoặc tre, sau đó đắp đất sét tinh luyện nhiều lớp, kết hợp với các chất liệu kết dính tự nhiên như mật, vôi, giấy dó nghiền nát, hoặc tro trấu để tăng độ bền và khả năng chống thấm. Lớp sơn ta dày và nhiều lớp phủ bên ngoài không chỉ tạo màu sắc, độ bóng mà còn đóng vai trò như một lớp bảo vệ vững chắc, giúp tượng chống chịu được sự ăn mòn của nước và thời tiết. Sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống, vật liệu tự nhiên và niềm tin tâm linh đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật vượt thời gian, thách thức mọi giới hạn của vật chất, biến mỗi pho tượng thành một biểu tượng sống động của đức tin và sự kiên cường.
Kiến Trúc Tĩnh Lặng và Phong Thủy Hài Hòa: Nơi Tìm Thấy An Nhiên
Chùa Nôm không chỉ thu hút bởi kho tàng tượng đất mà còn bởi vẻ đẹp kiến trúc cổ kính, tĩnh lặng và sự hài hòa tuyệt vời với cảnh quan thiên nhiên xung quanh. Toàn bộ khuôn viên chùa được quy hoạch theo nguyên tắc phong thủy truyền thống, tạo nên một không gian thiền định lý tưởng, giúp du khách dễ dàng tìm thấy sự an nhiên trong tâm hồn.
Bước qua cổng Tam quan ba lối, du khách sẽ chiêm ngưỡng tháp chuông và lầu trống soi bóng bên hồ nước trong xanh, tạo nên một bức tranh thủy mặc hữu tình. Tiếng chuông chùa ngân nga trong không gian tĩnh mịch mỗi buổi sớm hay chiều tà như xoa dịu mọi lo toan, đưa con người về với giây phút hiện tại. Hồ nước không chỉ mang ý nghĩa phong thủy, điều hòa không khí mà còn là điểm nhấn thị giác, phản chiếu vẻ đẹp của kiến trúc chùa, làm tăng thêm sự huyền ảo, thoát tục.
Xuyên qua con đường nhỏ phía hiên chùa, du khách sẽ đến với vườn mộ tháp cổ kính. Hàng trăm ngôi tháp đá ong vàng óng trong nắng sớm, mỗi ngôi tháp là nơi an nghỉ của các vị sư tổ qua nhiều thế hệ. Những tháp đá này được chạm khắc tinh xảo, vẫn còn nguyên vẹn sau hàng trăm năm, là minh chứng cho tài năng điêu khắc và sự trường tồn của văn hóa Việt. Vườn tháp không chỉ là một nghĩa trang mà còn là một không gian thiêng liêng, nơi tưởng nhớ công đức của những bậc tiền nhân, gợi nhắc về vòng luân hồi và sự vô thường của cuộc đời.
Kiến trúc của Chùa Nôm tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc xây dựng chùa chiền truyền thống Việt Nam, với các hạng mục như Tam Quan, Tiền Đường, Thượng Điện, Nhà Tổ, nhà Mẫu, hành lang… Tất cả đều được làm từ những vật liệu tự nhiên như gỗ lim, gạch nung, ngói mũi hài, mang đậm dấu ấn thời gian với những mảng rêu phong, bạc màu. Sự giản dị trong chất liệu nhưng tinh xảo trong từng đường nét chạm khắc, từ mái đao cong vút đến các họa tiết trang trí trên cột, kèo, đã tạo nên một tổng thể kiến trúc vừa trang nghiêm, vừa gần gũi, thể hiện tinh thần Phật giáo hòa nhập với đời sống dân gian.
Hành Trình Về Chốn Tổ: Kinh Nghiệm Du Ngoạn và Những Gợi Ý Khám Phá
Để có một chuyến đi trọn vẹn và ý nghĩa đến Chùa Nôm cổ kính và làng Nôm, du khách có thể tham khảo những kinh nghiệm sau:
- Phương tiện di chuyển:
- Xe buýt: Từ bến xe Lương Yên (Hà Nội), có các tuyến xe buýt đi Hưng Yên hoạt động từ 5h đến 22h, tần suất khoảng 20 phút/chuyến, với giá vé phải chăng. Sau khi đến Hưng Yên, bạn có thể đi taxi hoặc xe ôm để đến làng Nôm.
- Xe máy/Ô tô cá nhân: Nếu yêu thích sự tự do, bạn có thể di chuyển bằng xe máy hoặc ô tô theo Quốc lộ 5, Đường 39 hoặc cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ – Yên Lệnh. Đường đi khá thuận tiện và cảnh quan hai bên đường cũng rất đẹp, đặc biệt vào mùa lúa chín.
- Thời điểm lý tưởng: Bạn có thể ghé thăm Chùa Nôm vào bất kỳ thời điểm nào trong năm. Tuy nhiên, mùa xuân (sau Tết Nguyên Đán) thường có nhiều lễ hội truyền thống, mang lại không khí sôi động và đậm đà bản sắc văn hóa. Mùa thu cũng là thời điểm đẹp với tiết trời mát mẻ, cảnh quan thanh bình.
Khám Phá Thêm Những Điểm Đến Thú Vị Xung Quanh
Chuyến đi đến Chùa Nôm sẽ càng thêm phong phú nếu bạn kết hợp khám phá các địa danh và làng nghề truyền thống lân cận:
- Khu di tích Đền Ủng: Một ngôi đền cổ kính thờ danh nhân lịch sử Phạm Ngũ Lão, mang đậm giá trị văn hóa và kiến trúc truyền thống.
- Làng nghề làm hương xạ Cao Thôn: Nơi bạn có thể tìm hiểu quy trình làm hương truyền thống, cảm nhận mùi hương trầm dịu nhẹ và mua về làm quà.
- Làng nghề chạm bạc Phù Ủng: Chiêm ngưỡng sự tinh xảo của các nghệ nhân chạm bạc và tìm mua những sản phẩm thủ công độc đáo.
- Phố Hiến: Được mệnh danh là “Tiểu Tràng An” của thế kỷ 17-18, Phố Hiến là một đô thị cổ sầm uất với nhiều di tích lịch sử như cây nhãn tổ, chùa Chuông, đền Mẫu…
Thưởng Thức Đặc Sản Ẩm Thực Hưng Yên
Chuyến đi sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu đi hương vị của ẩm thực địa phương. Hưng Yên nổi tiếng với nhiều món ăn và đặc sản hấp dẫn:
- Bún thang: Món bún thanh tao, tinh tế với nhiều nguyên liệu cầu kỳ.
- Canh cá rô: Món canh đậm đà hương vị đồng quê.
- Bánh bẻng: Món bánh dân dã, thơm ngon.
- Ếch Phương Tường: Đặc sản nổi tiếng với cách chế biến độc đáo.
- Gà Đông Tảo (Đông Cảo): Giống gà quý hiếm với hương vị thịt đặc biệt.
Và đừng quên mua về những món quà ý nghĩa như tương bần, bánh răng bừa, mật ong, hay long nhãn – những đặc sản làm nên tên tuổi của Hưng Yên.
Chùa Nôm cổ kính cùng quần thể làng Nôm không chỉ là một điểm đến du lịch mà còn là một hành trình khám phá về cội nguồn văn hóa, về sự kiên cường của nghệ thuật và niềm tin tâm linh. Nơi đây mang đến cho mỗi du khách một góc nhìn sâu sắc hơn về vẻ đẹp tiềm ẩn của đất nước và con người Việt Nam, để rồi khi rời đi, lòng vẫn vấn vương mãi những giá trị cổ xưa và sự bình yên lắng đọng.
Làm mẹ là một hành trình đẹp nhưng cũng lắm bộn bề. Giữa bao lo toan, đôi khi mẹ cũng cần một khoảng lặng cho riêng mình. Đây là gợi ý dành cho ba mẹ:
